Na podstawie ustaw o ochronie przyrody, prawo ochrony środowiska i z nimi związanych Instytut Biologii Uniwersytetu Opolskiego jest kompetentny do przeprowadzenia na każdym obszarze Polski pełnej lub cząstkowej inwentaryzacji wybranych grup organizmów wraz z ich waloryzacją pod kątem wartości konserwatorskiej.
Dodatkowo sporządzane są wszelkie ekspertyzy związane z bioróżnorodnością, plany i programy ochrony gatunków, oceny oddziaływania na środowisko przyrodnicze. Prowadzone są także nadzory przyrodnicze nad dowolnymi inwestycjami.